Art. 6:925 BW omschrijft een verzekering als volgt:

Verzekering is een overeenkomst waarbij de ene par-tij, de verzekeraar, zich tegen genot van premie jegens haar wederpartij, de verzekeringnemer, ver-bindt tot het doen van een of meer uitkeringen, en bij het sluiten der overeenkomst voor partijen geen zekerheid bestaat, dat, wanneer of tot welk bedrag enige uitkering moet worden gedaan, of ook hoe lang de overeengekomen premiebetaling zal duren.

Zij is hetzij een schadeverzekering, hetzij een sommenverzekering.
Uit de definitie valt af te leiden waaraan een overeenkomst moet voldoen om een verzekering te zijn.
- Er zijn twee partijen, een verzekeraar en een verzekeringnemer, die de overeenkomst aangaan;
- De verzekeraar verbindt zich, tegen genot van premie, tot het doen van één of meer uitkeringen;
- Bij aanvang van de overeenkomst bestaat geen duidelijkheid over wanneer een uitkering wordt gedaan of tot welk bedrag een uitkering wordt gedaan of hoe lang de overeengekomen premiebetaling zal duren.
- De overeenkomst is een schadeverzekering of een sommenverzekering.
Tegenover de betaling van premie door de verzekeringnemer staat de uitkering door de verzekeraar, indien, zoals de wet het omschrijft: ‘het risico wordt verwezenlijkt’ (in andere woorden: wanneer de verzekerde gebeurtenis of situatie zich voordoet).
Belangrijk is de onzekerheid bij de partijen. Er moet wettelijk sprake zijn van een onzekere factor bij beide partijen. Deze onzekere factor kan op diverse manieren tot stand komen, zoals de wet al omschrijft:
- Er bestaat geen duidelijkheid over wanneer een uitkering wordt gedaan; of
- Tot welk bedrag en uitkering wordt gedaan; of
- Hoelang de premiebetaling zal duren.

Verzekeringen: twee categorieën

Verzekeringen worden vanuit de wet onderverdeeld in twee soorten: schadeverzekeringen en sommenverzekeringen.

Schadeverzekering

Een schadeverzekering is een verzekering waarbij de strekking is het vermogen van de verzekeringnemer te beschermen. Dit vermogen kan bijvoorbeeld worden aangetast door beschadigd raken of verloren gaan van bezit of door aan derden veroorzaakte schade, waarvoor men wettelijk aansprakelijk is.
De meeste verzekeringen zijn schadeverzekeringen.
Enkele voorbeelden van schadeverzekeringen:
- autoverzekering
- inboedelverzekering
- opstalverzekering
- arbeidsongeschiktheidsverzekering
- aansprakelijkheidsverzekering
- zorgverzekering

Sommenverzekering

Een sommenverzekering keert een van te voren afgesproken bedrag uit wanneer het onzekere voorval zich voordoet. Een sommenverzekering wordt afgesloten op het leven of de gezondheid van een persoon. Sommenverzekeringen zijn daardoor bijna altijd levensverzekeringen. Enige uitzondering hierop is een ongevallenverzekering.

Totstandkoming van een verzekering

De verzekering komt tot stand door het sluiten van een verzekeringsovereenkomst:
- De kandidaat-verzekeringnemer doet een aanvraag. Hij verstrekt hierbij alle gegevens die op de te sluiten verzekering betrekking hebben. Juridisch gezien is de aanvraag een aanbod van de kant van de kandidaat-verzekeringnemer.
- De gegevens worden aan de verzekeraar voorgelegd. Zodra deze de verzekering accepteert, aanvaardt hij het aanbod en is de overeenkomst tot stand gekomen.
- Vanaf dat ogenblik zijn beide partijen aan de overeenkomst geboden. (vaak heeft de verzekeraar een bedenktijd opgenomen van 14 dagen. De verzekeringnemer kan dan binnen 14 dagen nog van de verzekering af). De verzekeraar zal de overeenkomst bekrachtigen door de afgifte van een verzekeringspolis
Mededelingsplicht
De verzekeringnemer is verplicht gevraagde informatie te verstrekken. De wet omschrijft deze verplichting in art. 7:928 lid 1 BW:
De verzekeringnemer is verplicht vóór het sluiten van de overeenkomst aan de verzekeraar alle feiten mee te delen die hij kent of behoort te kennen, naar hij weet of behoort te weten, de beslissing van de verzekeraar of, en zo ja, op welke voorwaarden, hij de verzekering wil sluiten, afhangt of kan afhangen"
Doorgaans bepaalt het aanvraagformulier de omvang van de mededelingsplicht. De verzekeringnemer hoeft uitsluitend de vragen te beantwoorden, hij hoeft geen spontane mededelingen te verstrekken.
Einde van de schadeverzekering
Een verzekering heeft doorgaans een van te voren afgesproken contractsduur. Dit kan een contractsduur zijn met stilzwijgende verlenging (bijvoorbeeld één jaar met stilzwijgende verlenging van telkens één jaar) of een incidentele verzekering (een fietsverzekering bijvoorbeeld wordt vaak afgesloten voor drie of vijf jaar. Na de afgesproken periode vervalt de verzekering automatisch).
Een verzekering met stilzwijgende verlenging kan de verzekeringnemer opzeggen met inachtneming van de in de polisvoorwaarden opgenomen opzegtermijn. De verzekering kan doorgaans alleen per contractsvervaldatum worden opgezegd (de verzekeraar mag ten gunste van de verzekeringnemer hiervan afwijken). De opzegtermijn is wettelijk bepaald op maximaal twee maanden.

Einde van de levensverzekering

Een levensverzekering eindigt nadat een uitkering is verstrekt. Daarnaast is de verzekeringnemer te allen tijde gerechtigd de verzekering te beëindigen.